Emre
New member
SİVAS MUTFAĞI • YÖRESEL LEZZETLER • GASTRONOMİ
[HEADING=1]Sivas’a Özgü Yemekler Nelerdir? Madımaktan Hingele, Etli Ekmekten Sivas Köftesine Lezzet Yolculuğu[/HEADING]
Sivas’a gidip de karnınız acıkırsa kendinize iki soru sorun: Birincisi, bugün ne yiyeceğim? İkincisi, bu kadar yemeği yedikten sonra oturduğum yerden nasıl kalkacağım? Çünkü Sivas mutfağı öyle iki lokma yiyip çayınızı içerek kapatacağınız bir konu değil. Burada yemek dediğiniz şey bazen koca bir tepside gelir, bazen bir tabak madımakta karşınıza çıkar, bazen de incecik açılmış hamurun içine saklanan lezzetle sizi çocukluğunuza götürür.
Geçenlerde yöresel yemekler üzerine bir sohbet açıldı. Bir arkadaşımız, “Ben diyet yapıyorum, sadece tadına bakacağım,” dedi. Masaya Sivas köftesi geldi, ardından hingel, sonra katmer... Sohbetin sonunda arkadaşımızın diyet programı değil, diyet programının kendisi masadan kalktı! Üstelik kimse onu zorlamamıştı. Sivas mutfağının en büyük başarısı belki de bu: İnsana yemek yediğini değil, güzel bir sofranın parçası olduğunu hissettirmek.
Şimdi gelin, İç Anadolu’nun köklü şehirlerinden Sivas’ın mutfağını birlikte keşfedelim. Üstelik yalnızca yemek isimlerini sıralamayalım; bu yemeklerin neden sevildiğini, hangi özellikleriyle öne çıktığını, evlerde nasıl bir anlam taşıdığını ve hangilerinin mutlaka denenmesi gerektiğini de konuşalım.
[HEADING=1]1. Sivas Köftesi: Az Malzemeyle Büyük İş Başarmanın Lezzetli Hâli[/HEADING]
Sivas denince akla ilk gelen lezzetlerden biri kuşkusuz Sivas köftesidir. Ancak bu köfteyi sıradan bir ızgara köfteyle aynı kefeye koymak, memleketteki köfte ustalarına biraz haksızlık olur.
Sivas köftesinin öne çıkan özelliği, kaliteli etin tadını bastıracak fazla malzemeye ihtiyaç duymamasıdır. Geleneksel hazırlama yönteminde dana eti, tuz ve etin doğal lezzeti ön plandadır. Etin seçimi, kıymanın hazırlanması, yoğurma işlemi ve pişirme tekniği sonucun kalitesini belirler. Dolayısıyla iyi bir Sivas köftesi hazırlamak, malzemeleri çoğaltmaktan çok doğru malzemeyi doğru biçimde kullanma meselesidir.
Burada küçük bir mutfak tartışması başlatmak istiyorum: Köfteye soğan, sarımsak, ekmek içi ve çeşitli baharatlar eklemek her zaman daha iyi sonuç verir mi? Elbette hayır. Her köftenin kendine özgü bir karakteri vardır. Sivas köftesinin güzelliği de etin doğal aromasını geri plana atmamasından gelir.
Bir arkadaş grubunu düşünün. Masadaki erkeklerden biri hemen strateji geliştiriyor: “Önce köfteyi yiyelim, sonra diğer yemekleri paylaşırız. Böylece hiçbir lezzeti kaçırmayız.” Yanındaki kadın ise herkesin tabağına bakıp “Biraz da ortaya söyleyelim, herkes farklı bir şey tatsın,” diyor. Sonra masadaki başka bir erkek, vejetaryen arkadaşına uygun seçenek olup olmadığını araştırıyor; başka bir kadın da etin pişme derecesini merak ediyor. Sonuçta iyi bir sofra, tek bir yaklaşımın değil, farklı ihtiyaçları hesaba katan insanların eseri oluyor.
Sivas köftesi işte böyle bir sofranın merkezine yerleşebilir. Yanında domates, biber, salata ve uygun bir ekmekle sade ama doyurucu bir öğün oluşturur.
Küçük öneri: Sivas köftesini ilk kez deneyecekseniz, mümkünse yöresinde bu yemeği geleneksel biçimde hazırlayan bir işletmeyi tercih edin. Çünkü etin kalitesi kadar pişirme tekniği de önemlidir.
[HEADING=1]2. Hingel: Hamur İşlerinin En Sevilen Sürprizlerinden Biri[/HEADING]
Hingel, Sivas mutfağının hamur işi sevenler için öne çıkan yemeklerinden biridir. Mantıyı seviyorsanız hingel de ilginizi çekebilir; ancak ikisini tamamen aynı yemek olarak düşünmemek gerekir.
Hingelin hazırlanışında hamur açılır, uygun biçimlerde kesilir ve yöredeki tarife göre içli ya da içsiz çeşitleri hazırlanabilir. Patatesli veya kıymalı seçeneklere rastlanırken bazı tariflerde farklı şekillendirme ve sunum yöntemleri kullanılır. Haşlanan hamur, çoğu zaman tereyağlı sos ve yoğurtla servis edilir. Tarifin ayrıntıları aileye, yerleşime ve alışkanlıklara göre değişebilir.
Hingelin en güzel taraflarından biri, mutfakta birlikte üretmeye elverişli olmasıdır. Hamuru bir kişi açar, bir başkası keser, diğeri iç harcı hazırlar. Bir kişi de sürekli, “Bunlar biraz büyük olmadı mı?” diye sorar. İşte o kişi genellikle sofraya oturulduğunda en fazla hingeli yiyen kişidir.
Hingel hazırlamak aslında küçük bir ekip çalışmasıdır. Birinin el becerisi, diğerinin sabrı, bir başkasının zaman yönetimi gerekir. Kimileri işi hızlandırmaya çalışır, kimileri hamurun eşit kalınlıkta olmasına dikkat eder. Bu özellikler kadınlara veya erkeklere özgü değildir; mutfakta deneyim, ilgi ve kişisel alışkanlıklar belirleyicidir.
Üstelik hingel, yalnızca karın doyurmakla ilgili değildir. Özellikle aile içinde hazırlanırken birlikte geçirilen zamanı da temsil eder. Büyüklerin tarifleri anlatması, gençlerin yeni yöntemler denemesi ve herkesin kendi yorumunu katması, geleneksel yemeklerin yaşamasını sağlayan önemli etkenlerdir.
Peki hingelin sırrı nedir? Bana göre hamurla sos arasındaki dengede gizlidir. Hamur fazla kalın olursa ağızda ağır bir his bırakabilir; fazla ince olursa da pişirme sırasında istenen dokuyu kaybedebilir. Yoğurt ve tereyağının miktarı da yemeğin genel karakterini değiştirir.
Forum sorusu: Sizce mantı ve hingel arasındaki en önemli fark hamurun şekli mi, iç harcı mı, yoksa servis biçimi mi? Evinde hingel yapanlar varsa aile tariflerinde hangi ayrıntılara dikkat edildiğini duymak isterim.
[HEADING=1]3. Madımak Yemeği: Doğanın Sofraya Bıraktığı İmza[/HEADING]
Sivas mutfağını yalnızca et ve hamur işleri üzerinden değerlendirmek büyük bir eksiklik olur. Çünkü madımak, bu mutfağın doğayla kurduğu ilişkinin en güzel örneklerinden biridir. Özellikle ilkbaharda gündeme gelen bu yöresel ot, Sivas'ın geleneksel yemek kültüründe önemli bir yere sahiptir. Sivas İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün halk mutfağı kaynaklarında madımak hem çorba hem de yemek olarak ele alınır. [1]
Madımak hazırlanırken otlar iyice ayıklanır, yıkanır ve ince ince doğranır. Ardından soğan, bulgur, sarımsak ve yöresel tarife göre pastırma, çemen ya da kıyma gibi malzemelerle pişirilebilir. Suyunun miktarına ve bulgur oranına göre yemeğin kıvamı da değişir.
Madımak yapmanın en zor kısmı bazen pişirmek değil, hazırlık aşamasıdır. Otların ayıklanması ve doğranması emek ister. Eskiden ailece yapılan bu hazırlıklar, bir bakıma yemek tarifinden çok daha fazlasını ifade ederdi. Bir yandan otlar temizlenir, diğer yandan aile haberleri konuşulur, eski anılar anlatılırdı.
Bugün ise işlerin daha hızlı ilerlemesini isteyenlerle geleneksel yöntemi savunanlar arasında tatlı bir tartışma yaşanabilir. Birisi, “Mutfak robotuyla beş dakikada hallederiz,” derken diğeri, “Madımak dediğin sabırla hazırlanır,” diye karşılık verebilir. İki yaklaşımın da kendine göre bir gerekçesi var: Biri zamandan kazanmak ister, diğeri yemeğin dokusunu ve alışılmış hazırlanma biçimini korumaya çalışır.
[HEADING=1]Sivas’a Özgü Yemekler Nelerdir? Madımaktan Hingele, Etli Ekmekten Sivas Köftesine Lezzet Yolculuğu[/HEADING]
Sivas’a gidip de karnınız acıkırsa kendinize iki soru sorun: Birincisi, bugün ne yiyeceğim? İkincisi, bu kadar yemeği yedikten sonra oturduğum yerden nasıl kalkacağım? Çünkü Sivas mutfağı öyle iki lokma yiyip çayınızı içerek kapatacağınız bir konu değil. Burada yemek dediğiniz şey bazen koca bir tepside gelir, bazen bir tabak madımakta karşınıza çıkar, bazen de incecik açılmış hamurun içine saklanan lezzetle sizi çocukluğunuza götürür.
Geçenlerde yöresel yemekler üzerine bir sohbet açıldı. Bir arkadaşımız, “Ben diyet yapıyorum, sadece tadına bakacağım,” dedi. Masaya Sivas köftesi geldi, ardından hingel, sonra katmer... Sohbetin sonunda arkadaşımızın diyet programı değil, diyet programının kendisi masadan kalktı! Üstelik kimse onu zorlamamıştı. Sivas mutfağının en büyük başarısı belki de bu: İnsana yemek yediğini değil, güzel bir sofranın parçası olduğunu hissettirmek.
Şimdi gelin, İç Anadolu’nun köklü şehirlerinden Sivas’ın mutfağını birlikte keşfedelim. Üstelik yalnızca yemek isimlerini sıralamayalım; bu yemeklerin neden sevildiğini, hangi özellikleriyle öne çıktığını, evlerde nasıl bir anlam taşıdığını ve hangilerinin mutlaka denenmesi gerektiğini de konuşalım.
[HEADING=1]1. Sivas Köftesi: Az Malzemeyle Büyük İş Başarmanın Lezzetli Hâli[/HEADING]
Sivas denince akla ilk gelen lezzetlerden biri kuşkusuz Sivas köftesidir. Ancak bu köfteyi sıradan bir ızgara köfteyle aynı kefeye koymak, memleketteki köfte ustalarına biraz haksızlık olur.
Sivas köftesinin öne çıkan özelliği, kaliteli etin tadını bastıracak fazla malzemeye ihtiyaç duymamasıdır. Geleneksel hazırlama yönteminde dana eti, tuz ve etin doğal lezzeti ön plandadır. Etin seçimi, kıymanın hazırlanması, yoğurma işlemi ve pişirme tekniği sonucun kalitesini belirler. Dolayısıyla iyi bir Sivas köftesi hazırlamak, malzemeleri çoğaltmaktan çok doğru malzemeyi doğru biçimde kullanma meselesidir.
Burada küçük bir mutfak tartışması başlatmak istiyorum: Köfteye soğan, sarımsak, ekmek içi ve çeşitli baharatlar eklemek her zaman daha iyi sonuç verir mi? Elbette hayır. Her köftenin kendine özgü bir karakteri vardır. Sivas köftesinin güzelliği de etin doğal aromasını geri plana atmamasından gelir.
Bir arkadaş grubunu düşünün. Masadaki erkeklerden biri hemen strateji geliştiriyor: “Önce köfteyi yiyelim, sonra diğer yemekleri paylaşırız. Böylece hiçbir lezzeti kaçırmayız.” Yanındaki kadın ise herkesin tabağına bakıp “Biraz da ortaya söyleyelim, herkes farklı bir şey tatsın,” diyor. Sonra masadaki başka bir erkek, vejetaryen arkadaşına uygun seçenek olup olmadığını araştırıyor; başka bir kadın da etin pişme derecesini merak ediyor. Sonuçta iyi bir sofra, tek bir yaklaşımın değil, farklı ihtiyaçları hesaba katan insanların eseri oluyor.
Sivas köftesi işte böyle bir sofranın merkezine yerleşebilir. Yanında domates, biber, salata ve uygun bir ekmekle sade ama doyurucu bir öğün oluşturur.
Küçük öneri: Sivas köftesini ilk kez deneyecekseniz, mümkünse yöresinde bu yemeği geleneksel biçimde hazırlayan bir işletmeyi tercih edin. Çünkü etin kalitesi kadar pişirme tekniği de önemlidir.
[HEADING=1]2. Hingel: Hamur İşlerinin En Sevilen Sürprizlerinden Biri[/HEADING]
Hingel, Sivas mutfağının hamur işi sevenler için öne çıkan yemeklerinden biridir. Mantıyı seviyorsanız hingel de ilginizi çekebilir; ancak ikisini tamamen aynı yemek olarak düşünmemek gerekir.
Hingelin hazırlanışında hamur açılır, uygun biçimlerde kesilir ve yöredeki tarife göre içli ya da içsiz çeşitleri hazırlanabilir. Patatesli veya kıymalı seçeneklere rastlanırken bazı tariflerde farklı şekillendirme ve sunum yöntemleri kullanılır. Haşlanan hamur, çoğu zaman tereyağlı sos ve yoğurtla servis edilir. Tarifin ayrıntıları aileye, yerleşime ve alışkanlıklara göre değişebilir.
Hingelin en güzel taraflarından biri, mutfakta birlikte üretmeye elverişli olmasıdır. Hamuru bir kişi açar, bir başkası keser, diğeri iç harcı hazırlar. Bir kişi de sürekli, “Bunlar biraz büyük olmadı mı?” diye sorar. İşte o kişi genellikle sofraya oturulduğunda en fazla hingeli yiyen kişidir.
Hingel hazırlamak aslında küçük bir ekip çalışmasıdır. Birinin el becerisi, diğerinin sabrı, bir başkasının zaman yönetimi gerekir. Kimileri işi hızlandırmaya çalışır, kimileri hamurun eşit kalınlıkta olmasına dikkat eder. Bu özellikler kadınlara veya erkeklere özgü değildir; mutfakta deneyim, ilgi ve kişisel alışkanlıklar belirleyicidir.
Üstelik hingel, yalnızca karın doyurmakla ilgili değildir. Özellikle aile içinde hazırlanırken birlikte geçirilen zamanı da temsil eder. Büyüklerin tarifleri anlatması, gençlerin yeni yöntemler denemesi ve herkesin kendi yorumunu katması, geleneksel yemeklerin yaşamasını sağlayan önemli etkenlerdir.
Peki hingelin sırrı nedir? Bana göre hamurla sos arasındaki dengede gizlidir. Hamur fazla kalın olursa ağızda ağır bir his bırakabilir; fazla ince olursa da pişirme sırasında istenen dokuyu kaybedebilir. Yoğurt ve tereyağının miktarı da yemeğin genel karakterini değiştirir.
Forum sorusu: Sizce mantı ve hingel arasındaki en önemli fark hamurun şekli mi, iç harcı mı, yoksa servis biçimi mi? Evinde hingel yapanlar varsa aile tariflerinde hangi ayrıntılara dikkat edildiğini duymak isterim.
[HEADING=1]3. Madımak Yemeği: Doğanın Sofraya Bıraktığı İmza[/HEADING]
Sivas mutfağını yalnızca et ve hamur işleri üzerinden değerlendirmek büyük bir eksiklik olur. Çünkü madımak, bu mutfağın doğayla kurduğu ilişkinin en güzel örneklerinden biridir. Özellikle ilkbaharda gündeme gelen bu yöresel ot, Sivas'ın geleneksel yemek kültüründe önemli bir yere sahiptir. Sivas İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün halk mutfağı kaynaklarında madımak hem çorba hem de yemek olarak ele alınır. [1]
Madımak hazırlanırken otlar iyice ayıklanır, yıkanır ve ince ince doğranır. Ardından soğan, bulgur, sarımsak ve yöresel tarife göre pastırma, çemen ya da kıyma gibi malzemelerle pişirilebilir. Suyunun miktarına ve bulgur oranına göre yemeğin kıvamı da değişir.
Madımak yapmanın en zor kısmı bazen pişirmek değil, hazırlık aşamasıdır. Otların ayıklanması ve doğranması emek ister. Eskiden ailece yapılan bu hazırlıklar, bir bakıma yemek tarifinden çok daha fazlasını ifade ederdi. Bir yandan otlar temizlenir, diğer yandan aile haberleri konuşulur, eski anılar anlatılırdı.
Bugün ise işlerin daha hızlı ilerlemesini isteyenlerle geleneksel yöntemi savunanlar arasında tatlı bir tartışma yaşanabilir. Birisi, “Mutfak robotuyla beş dakikada hallederiz,” derken diğeri, “Madımak dediğin sabırla hazırlanır,” diye karşılık verebilir. İki yaklaşımın da kendine göre bir gerekçesi var: Biri zamandan kazanmak ister, diğeri yemeğin dokusunu ve alışılmış hazırlanma biçimini korumaya çalışır.